Работилница за ажурирање на Националниот профил за безбедност и здравјепри работа и подготовка на ГАП анализа на националното БЗР законодавство

На 25 март 2026 година, во Јавна соба во Скопје, се одржа работилница посветена на ажурирањето на Националниот профил за безбедност и здравје при работа (БЗР) и подготовка на ГАП анализата на националното БЗР законодавство. Настанот беше организиран во рамки на проектот „Кон безбедна и здрава работна средина во Северна Македонија“, финансиран од Европската Унија и имплементиран од Меѓународната организација на трудот (МОТ), со што се придонесува кон создавање на поволна национална рамка за промоција на безбедна и здрава работна средина.

Целта на работилницата беше да се презентираат и валидираат клучните аналитички документи кои ќе придонесат за унапредување на националната рамка за БЗР – ажурираниот Национален БЗР профил и ГАП анализата на националното законодавство во областа на БЗР. Работилницата претставуваше платформа за структурирана консултација со трипартитните конституенти и релевантните засегнати страни, со цел заклучоците и препораките да бидат засновани на реалните предизвици и усогласени со националните приоритети.

На настанот учествуваа 25 учесници, претставници на клучни институции и организации, меѓу кои МОТ, Министерството за економија и труд, Министерството за здравство, Државниот инспекторат за труд, Институтот за јавно здравје, Институтот за медицина на труд, организации на работодавачи и работници, како и академски експерти и професионалци од областа на БЗР. Оваа структура овозможи избалансиран трипартитен и меѓуинституционален дијалог.

Во првата сесија беше презентиран ажурираниот Национален профил за БЗР од страна на надворешниот консултант кој го изработи документот. Презентацијата го опфати методолошкиот пристап кој вклучуваше анализа на законската и институционалната рамка, статистички податоци за повреди и професионални заболувања, како и консултации со релевантни национални чинители. Националниот профил беше структуриран според три клучни столба: национална политика за БЗР, систем за БЗР со институционални и инспекциски механизми и национална програма за БЗР. Беше истакнато дека документот претставува значајна основа за согледување на моменталната состојба во државата и важна алатка за понатамошно креирање политики.

Анализата укажа на повеќе системски предизвици, како делумна усогласеност на постојната законска рамка со директивите на ЕУ, недоволна интеграција на современи и новонастанати ризици, фрагментирана институционална координација, како и слабости во системите за собирање и известување на податоци. Учесниците ја потенцираа и потребата од јакнење на превентивната култура и активности за подигање на свеста.

Во втората сесија беше презентирана ГАП анализата на националното БЗР законодавство во однос на правото на Европската Унија и релевантните Конвенции на МОТ, вклучително Конвенциите бр. 155, 161 и 187. Анализата покажа дека, иако постои одредено ниво на формална усогласеност со меѓународните и европските стандарди, значајни недостатоци се присутни во практичната примена и спроведување на законските одредби. Како клучни предизвици беа идентификувани ограничената информираност кај работодавачите и работниците, недоволните институционални и инспекциски капацитети, како и формалистичкиот пристап кон проценката на ризици.

Дополнително, беа истакнати празнини во законската рамка поврзани со новите форми на работа, како работа од далечина, платформска работа и други нестандардни работни ангажмани, кои сè уште не се соодветно опфатени со постојните прописи. Препораките беа насочени кон потребата од сеопфатна законска реформа – преку донесување нов закон за БЗР или значајна ревизија на постојниот, како и кон јакнење на инспекциските капацитети, подобрување на системите за обука, материјално-техничко унапредување и воспоставување интегриран национален систем за собирање и анализа на податоци.

Работилницата успешно ја потврди релевантноста и аналитичката заснованост на двата документа, при што беше констатирано дека постои значителен јаз меѓу законската рамка и нејзината примена. Настанот придонесе за зајакнување на сопственоста на засегнатите страни во процесот на реформи и ја нагласи важноста на трипартитниот дијалог во обликувањето на идните политики и законодавни решенија во областа на БЗР.

Во текот на дискусиите беа идентификувани и предизвици како ограничени институционални капацитети, недоволна координација меѓу надлежните тела и отсуство на единствен и сигурен систем за БЗР податоци. Исто така, беше нагласено дека постојната законска рамка не ги адресира доволно новите и појавните ризици, што претставува пречка за модернизација на системот.

Како следни чекори, проектниот тим ќе ги интегрира забелешките и предлозите од учесниците во финалните верзии на Националниот БЗР профил и ГАП анализата. Овие документи ќе служат како клучни основи за изработка на Националната стратегија и Акцискиот план за БЗР 2026–2030, како и за водење на процесите на законска реформа. Во наредниот период, активностите ќе бидат насочени и кон зајакнување на инспекциските системи, развој на стандардни оперативни процедури и програми за обука, како и поддршка за воспоставување интегрирани информациски системи за БЗР. Работилницата ја потврди стратешката важност на креирање политики засновани на докази и ја истакна потребата од координиран и системски пристап кон реформите во областа на безбедноста и здравјето при работа во Северна Македонија.